13.08.2020
 

 

:

Δημοσιεθηκε στο abravanel.wordpress.com στις 19/07/2009

 

Πριν λγες μρες μικρο εβραοι και εβραες απ λη την Ελλδα βρθηκαν πως κθε χρνο στις παιδικς κατασκηνσεις που  διοργαννει η Κοιντητα της Θεσσαλονκης εδ και 50 χρνια. Με αφορμ τις παιδικς κατασκηνσεις θερησα απαρατητο να αναφερθ σε μια απ τις μεγαλτερες μορφς του Ελληνικο Εβρασμο μεταπολεμικ, το Σαμ Προφτα γνωστ σε λους τους λληνες εβραους ως Θεος Σαμ.

ναν απλ νθρωπο, χαμηλν τνων που δεν μπορομε να ισχυριστομε οτι ταν κτι "ιδιατερο" αλλ κατ την ταπειν μου ποψη αποτελε απ τους ανθρπους που χωρς αυτν ο Ελληνικς Εβρασμς θα ταν απστευτα φτωχτερος. Πηγς αυτο του ρθρου εναι τσο η μαρτυρα του στην Φραγκσκη Αμπατζοπολου, αποσπσματα της οποας θα χρησιμοποισω, αλλ και οι αναμνσεις δικς μου και λλων εβραων που τις μοιρστηκαν με εμνα ταν προετοιμαζμουν για το ρθρο.

 

Ο Σαμ Προφτα γεννθηκε το 1914 στο στο Ρεζ Βαρδρ, φτωχοσυνοικα της Θεσσαλονκης. Μνοντας ορφανς απ πατρα σε ηλικα 2 μηνν, δουλεει παραγις σε μπακλικο μχρι να τελεισει την τετρτη Δημοτικο και μετ αρχζει και δουλεει σε κινηματογρφους πουλντας καραμλες – στην αρχ στο Ιλιον στο Βαρδρι και απ 14 χρονν στο Αττικ με μια διακοπ το 1935 για το στρατιωτικ θητεα στο περφημο "Σνταγμα Κον", το 50ο σνταγμα πεζικο της Θεσσαλονκης που δρευε και δινε το νομα του στο πεδο του σημερινο Γ’ Σματος Στρατο.

 

Στην Κατοχ συνεχζει να δουλεει στο Αττικν ως φροντιστς / ταξιθτης / υποβολας στον αθηνακ θασο του Σπυρπουλου με τον Β. Αυλωντη. Μλιστα με την δρυση των γκτο στην Θεσσαλονκη ο Σπυρπουλος προσπαθε να το βοηθσει να διαφγει στην Αθνα αλλ ο Σαμ Προφτα αρνεται λγοντας: "Σας ευχαριστ πολ για την πρταση σας. Οσο ζω δε θα σας ξεχσω ποτ. Πρπει μως να λβετε υπψη οτι εμες οι Εβραοι χουμε δυο θρησκεες. Πρτα την οικογνεια μας και μετ τον Θε. Και εγ δε μπορ να αφσω την μνα μου που λη της τη ζω αγωνσθηκε σκληρ για να μας μεγαλσει."Μετ απ μερικς μρες ξεκιννε οι εκτοπσεις και ο Σαμ Προφτα βρσκεται σε να βαγνι για ζα του ΟΣΕ που ξεκινοσε απ τον Σιδηροδρομικ Σταθμ Θεσσαλονκης για να ταξδι 8 ημερν τον Απρλιο του 1943 προς το ουσβιτς Μπιρκενου, μοιρζομενος την μορα λλων 48000 σαλονικιν

 

Μσα σε λγες ρες απ την φιξη του εχε δη χσει την μητρα του και τις δυο αδελφς του αφο οδηγθηκαν αμσως στους θαλμους αερων και μετ στα κρεματρια. Οπως ο διος διηγεται: Mας φρεσαν κτι ριγωτς στολς και μας χραξαν με τατουζ ναν αριθμ στο αριστερ μας χρι. Ο δικς μου αριθμς εναι ο “111.383“.

 

Mας κρτησαν δκα μρες καραντνα. Ρωτσαμε τους κπο, που ταν Πολωνο Γερμανο ποινικο κατδικοι, πτε θα ανταμσουμε τους δικος μας. Αυτο γελοσαν ειρωνικ, μας δειχναν τα κρεματρια με τα ψηλ φουγρα που βγαζαν συνχεια καπν και μας λεγαν: "Εκε εναι οι συγγενες σας". [...] ρχισαν να μας βζουν σε σκληρς δουλεις. Κουβαλοσαμε βαγνια με χματα, σπγαμε πτρες, ανογαμε δρμους. Η τροφ ελχιστη. τσι σε μια βδομδα σουν πια τοιμος για το φορνο, γιατ  συχν, ιδιατερα ταν φταναν καινοργιες αποστολς, καναν διαλογς κι εξντωναν τους παλιτερους κατδικους που εχαν εξαντληθε απ τις βαρις δουλεις.

 

Η στιγμ μως που τον σημαδεει αφορ να μικρ παιδ: Σε μια απ’ αυτς τις νες αποστολς, που φταναν συνχεια, εδα μια μνα να κρατ να μωρ στην αγκαλι και να σρνει απ’ το χρι να λλο μεγαλτερο παιδ που ρωτοσε: "Μαμ, πο θα μας πνε;" Κι εκενη απντησε: “Πρτα θα κνουμε μπνιο κι στερα θα συναντσουμε το μπαμπ, τον παππο, τη γιαγι και τους λλους”. Σκωσα ττε τα μτια στον ουραν και ρχισα να παρακαλω τον Θε λγοντας: “Θε μου μπορε εμες οι μεγλοι να φταμε και να μας καταδικζεις. Κνε μως το θαμα σου για αυτ τα παιδι”. Παρακλεσα και τον Χριστ που αναστθηκε, καθς και λους τους θεος κθε θρησκεας που γνριζα, μχρι και τον Βοδα, για να σωθον τουλχιστον τα παιδι. Κι επα ακμα οτι αν κατ λθος βγω ζωντανς απ δω, θα αφιερσω τη ζω μου στα παιδι.

 

Λγο καιρ μετ μεταφρεται στο ουσβιτς, “που μπροστ του το Μπρκεναου ταν παρδεισος” πως αναφρει. Εκε, μαζ με λλους οδηγεται στο διαβητο Μπλοκ 10 που ταν το μρος που λμβαναν μρος τα ιατρικ πειρματα στους κρατομενους. Υπρξε ο μνος απ εκενη την συγκεκριμνη ομδα που επζησε αλλ αυτ τα πειρματα του στρησαν την δυναττητα να κνει την δικ του οικογνεια. Δεν γνωρζουμε ποιος ακριβς κανε τα πειρματα στην περπτωση του Σαμ Προφτα αλλ απ τις περιγραφς πιθανολογεται οτι ευθνεται ο Χορστ Σομαν.

 

Απ την δηγηση του στο ουσβιτς διηγεται διφορες ιστορες – χαρακτηριστικ αναφρω την απελευθρωση του απ τους Αμερικανος στο στρατπεδο Γκοσεν ΙΙ, παρρτημα του Ματχαουζεν: Οσο οι γερμανο βλεπαν πως χνουν τον πλεμο, τσο αγρευαν. Δεν θα ξεχσω ναν που κθε μρα ρχονταν, μ’ εδερνε χωρς λγο, κι φευγε. κανε το κφι του. Στις 18 ιανουαρου του 1945 εκκενσαν το ουσβιτς, γιατ πλησαζαν οι Ρσσοι. Μας πγαν πεζοπορα δυο μρες ως το Γκλιβιτς, εκτελντας ποιον δεν μποροσε να περπατσει. Aπ κει μας  φρτωσαν σε βαγνια, με 25 κτω απ το μηδν, και μας μορασαν σε διφορα στρατπεδα. Εγ απελευθερθηκα απ τα αμερικανικ στρατεματα στο Γκουζεντσβι της Αυστρας, που εναι πα ρρτημα του στρατοπδου Μαουτχουζεν. Εγ εχα φτσει στα ρια της εξντλησης. [...]

 

ταν ρθαν οι Αμερικνοι και μζευαν τα πτματα, με πρασαν κι εμνα για πεθαμνο. Εδαν μως τι οι σφυγμο μου χτυποσαν ακμη και κατλαβαν πως ζω. Εγ εδα τους φλους να στκονται πνω μου και να μου φωνζουν: “Ξπνα, Σμη! Λευτερωθκαμε! Μη μας αφνεις τελευταα ρα!” Κρατοσαν μια ελληνικ σημαα που φτιαξαν με κουρλια που μζεψαν απ εδ κι απ εκε και τραγουδοσαν τον εθνικ μας μνο: “χαρε, ω, χαρε ελευθερι”. μουν, πως μου επαν αργτερα, 28 κιλ. Oι Αμερικανο με περιποιθηκαν καλ επ τρεις μνες, με ορος και αποστειρωμνο αμα. ταν συνλθα και στθηκα στα πδια μου, μ’ στειλαν στη Γαλλα, που γινα τελεως καλ, και στερα γρισα στην αγαπημνη μου Ελλδα, φιλντας το χμα της και κλαγοντας απ χαρ.

 

Η επιστροφ στην Θεσσαλονκη υπρξε τραυματικ – χι μνο εχε χσει την μητρα του και την οικογνεια του αλλ ολκληρη η πλη εχε πλεον αλλξει μετ την μαζικ εξντωση 55.000 εβραων σαλονικιν. Οι επιζντες ζουν σε παραπγματα αφο ετε το σπτι τους εχε καταστραφε, ετε εχε οικειοποιηθε απ τους 12.000 μεσεγγυοχους δωσλογους – εν οι τφοι των οικογενειν τους λεηλατονται απ τυμβωρχους και οι ταφπλακες χρησιμοποιονται σε κρατικς και ιδιωτικς κατασκευς.

 

Τραγικ, τα ιατρικ πειρματα που υπστη στο Αουσβιτς τον γλυτνουν απ την επιστρτευση για να πολεμσει στον Εμφλιο, εν ο διος ζει μαζ με μια λλη οικογνεια σε να σπτι που νοικιζουν για τα πρτα χρνια. Σντομα ξαναπινει δουλει στους κινηματογρφους και γνεται μλος σε να απ τα δυο “μπουλοκια” που εχε ττε η Θεσσαλονκη. Ειδικτητα του γνονται οι τερστιες ζωγραφις με τους ττλους των ργων u963 στους διφορους κινηματογρφους που λειτουργον ως ρεκλμες και για πολλ χρνια ασχολεται με αυτ. Ταυτχρονα μνει πιστς στην υπσχεση του και δραστηριοποιεται στην Κοιντητα στο τομα της παιδικς περθαλψης. Εν στην αρχ χρησιμοποιεται απ την Κοιντητα ως υπλληλος, στην συνχεια βρσκεται πσω απ κθε πρωτοβουλα που σχετζεται με παιδι.

 

Φροντζει για την στιση των καινοργιων μωρν που γεννιονται στα παραπγματα απ τους πρσφυγες απ τα στρατπεδα και στην συνχεια με το θμα της μρφωσης. Διοργαννει τις πρτες προσπθειες για την δημιουργα ειδικν πρωτοβουλιν για τα παιδι και την νεολαα, εν για χρνια διοργαννει το παιδικ Καμπαλατ Σαμπτ στο Κντρο Νεολαας, (το σημεριν παιδικ κντρο ονομζεται “Θεος Σαμ” προς τιμ του), συμμετχοντας ο διος κθε Παρασκευ στα διφορα παιχνδια. Αποτελε μλιστα την κινητρια δναμη για την δημιουργα των παιδικν κατασκηνσεων της ΙΚΘ στην Περαα και μετπειτα των πανελλνιων παιδικν κατασκηνσεων στην Χαλκιδικ και μετ στην Πιερα. Η δρση του δεν εναι διοικητικ αλλ εναι ο διος που παζει με τα παιδι και τσι γνεται γνωστς σε γενις ελληνοεβραων ως Θεος Σαμ.

 

Ο Θεος Σαμ δεν χει να επιδεξει εντυπωσιακ επιτεγματα – υπρξε νθρωπος χαμηλν τνων με, (και λυπμαι για το μελδραμα αλλ εναι αλθεια), μτια που λαμπαν ταν βλεπαν παιδι. Δεν υπρξε “σταρ” αλλ δολεψε συχα και ακατπαυστα για δεκαετες μχρι τα βαθι γερματα του για τα παιδι. Το σνολο του σημερινο Ελληνικο Εβρασμο χρωστει πολλ σε ναν νθρωπο που κανε την δικ του προσωπικ τραγωδα, την κινητριο δναμη για να κνει δικ του οικογνεια του γενις και γενις εβραιπαιδων.

 

Κλενω με μια φωτογραφα που μαζ με αυτ απ την Πλατεα Ελευθερας εναι απ τις πιο εγλωττες – ο Θεος Σαμ εναι στα αριστερ, οι λλοι τρεις εναι ο Μωυς Αμρ, ο Αβρααμ Ρομπσα και ο Μπαρουχ Σεβ και δεχνουν τους αριθμος τους στον φωτογραφικ φακ.